We have historically heard and read about Elbasan and the inevitable connection of this central Albania city with the metallurgical factory, as well as the constant complaints of its citizens regarding the problems caused by heavy industry, labeling it as one of the most polluted cities in the country. Complaints have often fallen on deaf ears. Balldre and Barashesh villages of Elbasan, still remain problematic, since they are located near factories with high activity of discharging harmful gases into the air.
“I live in Balldren village, near the factory, and we feel the smell of oil from there, especially during times of wind blows the smell of oil enters the entire house,” says Dritan Sino, a resident of the Balldren in Elbasan. – shprehet Dritan Sino, banor i fshatit Balldren në Elbasan.
“Kam banuar për 16 vite në fshtatin Barashesh pranë fabrikës së metalurgjikut. Aktualisht vuaj nga diabeti. Shtëpia jonë ishte anës rrugës dhe tymi që lëshohej nga fabrika ishte kudo në ajër dhe më shumë rrinim brenda në shtëpi për shkak të erës së keqe. Fatmirësisht, tani jetoj në një fshat tjetër dhe e ndjej diferencën sepse këtu ajri është më i pastër” – shprehet një ish banore e fshtatit Barashesh, Elbasan
“Unë kam punuar prej vitesh në fshatin Mollas të Elbasanit dhe shumica e banorëve që paraqiteshin për t’u vizituar vuanin nga problemet pulmonare, bronkit kronik, ulçera etj dhe kjo përbënte një shqetësim madhor” – shprehet Sami Sula, Mjek familjeje në pension.
Duke vlerësuar edhe faktorët e tjerë të ndotjes bazuar mbi faktin që Elbasani është qyteti i tretë më i madh në Shqipëri dhe me popullsinë më të madhe pas Tiranës dhe Durrësit, fatkeqësisht është e pashmangshme që lëvizja e dendur e automjeteve të banorëve lokalë në përditshmëri dhe gjithashtu edhe ajo e banorëve të qyteteve të tjera që kalojnë nga qyteti i Elbasanit si urë lidhese me qytetet e tjera si Durrësi dhe Tirana, të mos ndikojë si faktor ndotës. Kjo, shtuar faktin që sipas DPSHTRR në Elbasan është rritur numri i mjeteve të regjistruara që nga viti 2021 në vitin 2022 me në total 8631 mjete, duke ndikuar edhe në krijimin e një kaosi më të madh në trafik në akset dalëse dhe hyrëse të qytetit të Elbasanit, por edhe në rrugët kryesore të brendshme të tij.[1] Nga ana tjetër, cilësia e karburanteve me të cilat furnizohen makinat lë për të dëshiruar. Imagjinohet se si ndikon ndotja nga këta faktorë tek kalimtarët që janë të detyruar të ecin në rrugët kryesore të Elbasanit për të kryer aktivitetet e përditshme.
“I live in a well-known area of Elbasan, and from my house you can see from above the entire white plume of smoke that covers the city. It seems clear that it comes from the metallurgical area and is headed to the city. Another cause is the traffic congestion on the main roads, especially in the summer season. We often feel cramps, headaches, or other symptoms that we don’t understand, but thinking about it, I believe that polluted air also affects us a lot. Sometimes I feel like we’ve become immune to pollution, and we don’t even realize it.” – states K.M, a resident of Elbasan.
The presence of PM2.5 fine particles in the air in the Elbasan Municipality, recorded in the afternoon, was 16.7 times higher than the allowed rate. This was the highest value generated by data extracted in real time from continuous monitoring through the installed IQAir device. Air quality monitoring is enabled within the project “Clean air, healthy life” implemented by partner organizations, Milieukontakt Albania, Together for Life Association, GO2 in Shkodra and EPER Center in Korca. The project is conducted within “Green-AL”, a project financed by the Swedish International Agency for Cooperation and Development with the funds of the Swedish Government, implemented by Co-PLAN Institute for Habitat Development in cooperation with VIS Albania, COSV – Cooperazione per lo Sviluppo and CISP – Sviluppo dei Popoli.Ajër i pastër, jetë e shëndetshme” zbatuar nga organizatat partnere, Milieukontakt Shqipëri, Shoqata Together for Life, GO2 Shkodër dhe Qendra EPER Korçë. Projekti zhvillohet në kuadër të “Green-AL”, një projekt i financuar nga Agjencia Ndërkombëtare Suedeze për Bashkëpunim dhe Zhvillim me fondet e Qeverisë Suedeze, i zbatuar nga Co-PLAN Institute for Habitat Development në bashkëpunim me VIS Albania, COSV – Cooperazione per lo Sviluppo dhe CISP – Sviluppo dei Popoli.
The data generated regarding the high presence of PM 2.5 particles in the air are concerning, considering the negative consequences caused by the high level of exposure of vulnerable target groups such as the chronically ill, since these particles directly attack the respiratory system. As mentioned above, these values were recorded in the afternoon when most of the residents leave work or go for a walk. Approximate values have been recorded other times, so we imagine the negative impact on them. This, combined with the high level of NO2 presence, as described in detail below.
Ekspozimi për një kohë të gjatë ndaj grimcave PM2.5 është vërtetuar që është një ndër shkaktarët kryesorë të sëmundjeve respiratore kronike. Fatkeqësisht, institucionet përgjegjëse shtetërore nuk kanë të dhëna konkrete të fundit mbi pasojat që jep ndotja e ajrit në shëndetin e njerëzve dhe në mjedis. Megjithatë, sipas të dhënave të Fondit të Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor (FSDKSH) të vitit 2021, prevalenca e astmës bronkiale ndër të sëmurët kronikë, ka rezultuar në nivelin më të lartë në qytetin e Elbasanit.[2]. Duke marrë në konsideratë këtë pjesë, marrim parasysh edhe dëmet që ka sjellë ajri i ndotur në sistemin shëndetësor në përgjithësi, por edhe në ekonominë e qytetarëve.
“Mendimi im është se ajri i pastër është jetë dhe ne abuzojmë duke përdorur vetëm makina. Shoqëria jonë është bërë dembele, nuk ecin më në këmbë apo të përdorin biçikleta. Të bërit e një jete moderne ka dëmtim të shëndetit. Pasojat negative i kam vënë re tek fëmijët e mi, pasi së pari më sëmuren shpesh dhe së dyti preket ekonomia, pasi mjekimet kushtojnë. Unë punoj tek komisioni i vlerësimit të personave me aftësi të kufizuar në Elbasan dhe është rritur numri i rasteve të reja të të sëmurëve kronikë, si fëmijë ashtu edhe të rritur”. – shprehet Rudina Dopi, banore e qytetit Elbasan
On the other hand, results on air pollution were also achieved during the summer period in August 2022, from alternative measurements conducted using the Aeroqual device, carried out by Together for Life Association. Overall, 150 stations were monitored in Elbasan Municipality, including the main streets and neighborhoods of the city. Fortunately, regarding the presence of resorbable particles PM10 and PM2.5 the data show results within the norms. Sometimes the dust particles are dispersed by the wind, and since Elbasan is characterized by strong winds, we can consider it as a contributing factor. On the other hand, taking into account the concerning problems related to pollution in Elbasan in general, there are also positive reactions from the interventions of the Municipality regarding the improvement of pro-environmental protection policies, such as waste disposal.
“Diçka e mirë ka ndodhur në qytetin tim në vitin 2015. Djegia e mbetjeve në vitin më parë bëhej në një fushë që shkaktonte një tym dhe erë tëpër të keqe, ajër shumë i ndotur. Tani Elbasani ka landfillin modern të mbetjeve dhe ndotja e ajrit është përmirësuar në krahasim me vitet e mëparshme” – shprehet Rudina Dopi, banore e qytetit Elbasan.
Meanwhile, concerning levels of NO2 (reaching up to 67 μg/m3 from the standard 40 μg/m3) and especially CO2 have been noticed, which has reached the maximum values from the standard rate in all monitored stations (reaching up to 461 ppm/m3 from the standard – 350 ppm/m3). CO2 is released from the burning of fossil materials and its excessive presence in the air can be linked exactly to the traffic congestion in areas where activity is higher and there is emission of gases from industry. Specifically, maximum values were observed in the southern area of Elbasan. Along this space is the southern ring of the city. The dense movement of vehicles, especially heavy vehicles moving down this streets, has a negative effect. Also, the main intersections of the city, specifically the intersection at the western and southern exits of the city, also show high pollution values.
Highlighting the impact on health, air with a high concentration of NO2 can irritate the airways and exposure for short periods can worsen respiratory diseases, especially asthma, leading to symptoms such as coughing or difficulty breathing. Longer exposure to high concentrations of NO2 may contribute to the development of asthma and potentially increase susceptibility to respiratory infections.
Unfortunately, long-term exposure increases the risk of cardiac arrest and stroke. It also affects chronic problems of hypertension, bronchitis and tumors. As stated above, the prevalence of bronchial asthma among the chronically ill has resulted in the highest level in Elbasan, and after the facts mentioned above, this fact is relevant.[3].
The monitoring also results in areas with lower pollution that are located in the suburbs; this is also because these areas have a greater presence of greenery, which helps to improve air quality. According to the sources published on the official website of the Elbasan Municipality, the Public Services Agency has continued the work focused on the reconstruction of the road infrastructure and planting trees in different areas of the city, in cooperation with projects focusing on environmental protection.
Nga ana tjetër, një tjetër nismë që do të ishte shumë me dobi në këtë kuadër do ishte edhe lehtësimi i trafikut të ngarkuar në rrugët dhe akset kryesore të qytetit. Duket se edhe kjo pjesë do jetë ndër prioritetet e pushtetit qëndor dhe lokal për vitin 2023. Nga komunikimet mediatike të Ministres së Infrastrukturës dhe Energjisë, një ndër projektet që do t’i japin zgjidhje edhe trafikut të vazhdueshëm shqetësues dhe pëmirësimin e infrastrukturës do jetë edhe ndërtimi i bypass-it të Elbasanit. Gjithashtu, sipas një komunikimi të Kryetarit të Bashkisë Elbasan: “Bypass-i i Elbasanit është një projekt ambicioz infrastrukturor që do të largojë të gjitha mjetet e rënda nga qyteti dhe do t’i japë aksit nacional Tiranë – Durrës – Elbasan një koncept të ri të zhvillimit të integruar urban dhe rural”.
Sigurisht, do ishte e nevojshme për t’u ndërmarrë masa në vijim lidhur me realizimin e matjeve të vazhdueshme në zona të ndryshme të territorit të Elbasanit, për të mundësuar një vlerësim me të gjërë të gjendjes së ndotjes së ajrit dhe zbatimit të masave në kohë reale. Edhe vetë Agjensia Kombëtare e Mjedisit, sipas komunikimeve, sugjeron se duhen shtuar investimet dhe konkretisht duhet shtuar rrjeti i monitorimit me stacione të reja për të patur një panoramë më të qartë të ndotjes në matjet e ardhshme. Të dhënat e fundit të publikuara në faqen zyrtare janë ato të vitit 2021, por as ato nuk janë të dhëna të plota dhe Elbasani nuk rezulton fare ndër qytetet e monitoruara[4]. Sipas AKM: “Nuk mungon iniciativa, por duke patur mungesë fondesh matjet nuk bëhen të plota dhe nuk mund të publikojnë të dhëna që nuk janë tërësisht të qarta dhe të sakta. Stacionet e ajrit kanë nevojë për mirëmbajtje vjetore, e cila për shkak të procedurave dhe buxhetit të limituar, ka pasur raste që nuk është kryer e plotë.”
Strong recommendations related to this part have long been emphasized by the High Control of the State. In their report, the representatives of HCS emphasized, among other things, the lack of accreditation of the air quality monitoring process in our country, the small number of monitoring stations as well as the low reliability of the Reports on the environment’s situation (especially for air quality) in Albania. Likewise, the control and reduction of emissions of polluting substances from industrial plants cannot be achieved, as long as the monitoring control of industrial emissions is not carried out by the State Environmental Inspectorate.[5]
To make a summary, for Elbasan, it is necessary to take measures to regulate traffic and find other transport alternatives during peak hours, as well as control the quality of vehicle fuel, based on the standards and law. On the other hand, strict control measures should be implemented regarding industrial emissions into the air. Responsibilities for the implementation of environmental legislation should be more clearly defined and enforcement itself should be strengthened quickly, especially for uncontrolled and abusive activities towards the environment.
One of the major challenges reflected in Elbasan Municipality, as well as in other municipalities, is related to the adaptation and implementation of the action plan for air quality at the local level. The lack of this plan at the central level means that this adaptation is also missing in the Municipality of Elbasan. Also, the National Air Quality strategy, despite its approval in 2014, has not been implemented and is not accompanied by the Action Plan. Not to mention the fact that the Regional Health Directorates report to the PIH statistics on the morbidity and mortality of the population, but there is no study data on the cause-and-effect relationship between air pollution and the impact on the health of the population. [6]
All the concerning issues above are bells that must be heard and quickly taken concrete action for. One of the positive things about Elbasan in the National Environmental Protection Program 2023 published on the official website of NEA in the first chapter on Air Quality Monitoring, is that the improvement of air quality in the cities classified as polluted, including Elbasan, has been set as a priority for 2023.
References:
[1] DPSHTRR Open Data – Mjete aktive në Regjistrin Kombëtar Shqiptar: 30/06/2022 › Dashboard Mjeti (google.com)
[2]Numri i njerëzve të sëmurë, burimi FSDKSH
[3]Numri i njerëzve të sëmurë, burimi FSDKSH
[4] Raporti Për Gjëndjen e Mjedisit 2021 – Agjencia Kombetare e Mjedisit (akm.gov.al)
