Many articles and chronicles highlighting the difficulty of living a healthy live in the coastal city of Durres due to air and environment pollution, have been published in the recent years. That is a disturbing fact!
Ndotja e ajrit është një ndër shkaktarët kryesorë që në formë të ngadaltë dhe të pakuptueshme, rrëmbën vitet e jetës. Ajo ndikon drejtpërdrejtë tek funksioni i mushkërive dhe zemrës, duke shkaktuar sëmundje akute por edhe të rënda kronike. Rrjedhimisht, qytetarët që banojnë në një qytet ku vazhdimisht nuk mund çojnë në mushkëri burimin e jetës që është ajri i pastër, janë automatikisht të prirur për të jetuar më pak vite jetë, pa patur rëndësi në çfarë moshe janë. Sipas Lancet Health Planet 2022, ajri i ndotur përbën rriskun më të madh ambiental për vdekjet e parakohshme, përgjegjës për më shumë se 9 milion vdekje të parakohshme çdo vit. [1]
According to Mandatory Health Care Insurance Fund in Albania (FSDKSH) 2021 data obtained from 5 regions of the country, Durres has resulted the second city with the highest prevalence of chronic bronchitis among chronic patients with bronchial asthma.[2]
“Unë jam farmaciste dhe shëndeti për ne është primar. Edhe njerëzit e shëndetshëm mund të pësojnë ndikime shëndetësore nga ajri i ndotur këtu në Durrës, duke filluar që nga vështirësitë në frymëmarrje, irritimi i syve, hundës dhe fytit, kollitjes, shtrëngimi i kraharorit, lodhje gjatë ecjes apo ushtrimeve ose aktiviteteve tjera në natyrë, e deri tek përkeqësimi i sëmundjeve kardiovaskulare dhe ato respiratore kronike. Ndihesh sikur të kanë marrë oksigjenin që natyra bujare ta ofron pa pagesë. E sikur të mos mjaftonte, po priten pemët, po tymoset ambienti me shtulluma tymi dhe bloze. E pas 50 viteve janë po këta njerëz që kanë bërë këtë masakër natyrore, që paraqiten në dyert e farmacisë dhe marrin mjekim për astmën deri sa përfundojnë me bombolë oksigjeni.” – states Arjana Ballolli, Pharmacist working in Durres.
The city of Durres, being one of the most developed cities in Albania after Tirana, is known for its activity with the largest port in the country and the increased number of vehicles, as well as a large number of residents and tourists who visit it, especially in the summer season. Based on the data of the General directorate of road transport service (DPSHTRR) in Durrres, the number of vehicles increased with 8583 vehicles from 2021 to 2022.[3] Sipas banorëve, automjetet dhe autobuzat urbanë janë të vjetër e të amortizuar, dhe përveçse ndosin në përditshmëri ajrin, ka ndodhur që edhe kanë marrë flakë. Qytetarët vazhdojnë dhe i përdorin linjat e transportit urban sepse nuk kanë rrugë tjetër dhe edhe pse janë ankuar në Bashki, përgjigja është që janë linja private dhe Bashkia nuk mund të bëjë asgjë.
In addition, taking into account the reconstruction of the city after the earthquake of November 2019, in recent years the activities related to the construction sector have had a very big surge, including both the demolition and reconstruction of buildings, thus significantly increasing the level of pollution. Recently, the construction activity of the ecological park in the area called the waste field in the Keneta area, has also been increased. All these are important factors to be taken into account by state institutions regarding the impacts on air pollution.
“Edhe unë si çdo qytetar i qytetit bregdetar të Durrësit, kam vërejtur disa problematika përsa i përket ndotjes së ajrit. Ndërtimet e shumta të ndërtesave private apo komplekseve të apartamenteve të banimit nuk kanë lënë hapësira të mjaftueshme gjelbërimi. Infrastruktura rrugore është bërë beton, beton, beton. Bizneset kanë zaptuar hapësirat e gjelbra. Ka një mbingarkesë të lëvizjes së mjeteve motorrike…” – shprehet Esterina Mema, banore në qytetin e Durrësit.
“Qyteti i Durrësit sipas vlerësimeve të ndryshme të bërë nga ekspertë por dhe nga puna jonë e përditshme në terren, kemi vënë re se zonat e ngarkuara me trafik si Stacioni i Trenit, zona pranë Rajonit të Policisë etj. kanë një nivel të rritur të ndotjes së ajrit që vjen drejtpërdrejtë nga trafiku i rënduar.” – shprehet Klaudio Hyseni, Drejtor Ekzekutiv i Organizatës “Durrësi Aktiv”.
The assessment of the current impacts of air pollution on health in Albania is hindered by the lack of systematic data that must be produced by state institutions. The National Environment Agency has not yet published the 2022 “State of the Environment Report”, meanwhile in 2021 incomplete data is presented for Durres city and only related to NO2 and CO parameters. Meanwhile, in the periodic newsletter “Protect the Environment” published in January 2023, it does not seem that special attention was paid to air quality issues among the activities organized during 2022.
Vlerësimi i gjendjes së mjedisit duhet të jetë i vazhdueshëm dhe i bazuar në të dhëna relevante. Është shumë e rëndësishme që gjendja e mjedisit të përcillet në kohë me qëllim që të vlerësohen trendet e zhvillimit në sektorin e mjedisit dhe ndikimet që vijnë nga sektorët e zhvillimit në të. Si entiteti kryesor kompetent për monitorimin e gjendjes së mjedisit dhe matjen e cilësisë së ajrit urban, e pyetur lidhur me problematikat apo pengesat që ndikojnë institucionin në realizimin e matjeve të parashikuara në kohë, AKM është përgjigjur: “Problematika kryesore është mirëmbajtia e stacioneve të ajrit. Stacionet e ajrit kanë nevojë për mirëmbajtje vjetore, e cila për shkak të procedurave dhe buxhetit të limituar, ka pasur raste që nuk është kryer e plotë”.
Lidhur me pyetjen mbi masat që janë ndërmarrë konkretisht për qytetin e Durrësit, komunikimi që jepet është që “AKM ka si detyrë dhënien e rekomandimeve për marjen e masave nga pushteti lokal. AKM rekomandon pushtetin lokal për marrjen e masave”, ndërkohë që nuk kemi një përgjigje mbi masat konkrete që janë rekomanduar specifikisht për qytetin e Durrësit.
On the other hand, currently, civil society organizations in Albania have an active and significant role in addressing environmental issues through monitoring, advocacy, lobbying and information. Air quality monitoring is made possible in real time, with IQAir equipment installed in Durres Municipality within the project “Clean air, healthy life” which is implemented by the partner organizations Milieukontakt Albania, Together for Life, GO2 Shkodra and EPER Center in Korca. The project is conducted within the “Green-AL” program, financed by the Swedish International Agency for Cooperation and Development with the funds of the Swedish Government, implemented by Co-PLAN Institute for Habitat Development in cooperation with VIS Albania, COSV – Cooperazione per lo Sviluppo and CISP – Sviluppo dei Popoli.
The data has shown an exceedance of the PM2.5 parameter almost twice the value of the allowed norm of the European Union (EU) and the World Health Organization (WHO). The allowed standard for PM2.5 is 25 µg/m3, while real-time measurements have shown that the average value in Durres Municipality is 37.7 µg/m3. This is an indicator of negative consequences for the health Durres citizens, especially those who are more sensitive categories and need to move around the city in their daily life. Consequences can be severe to fatal, if exposure lasts for a long time.
Most air pollution-related deaths are caused by human exposure to inhalation of fine PM2.5 dust particles. The World Bank estimates that around 6.4 million people died prematurely worldwide in 2019 due to exposure to air pollution. According to the calculations of the World Bank, Albania had 79 deaths per 100,000 inhabitants from environmental pollution factors, a high value compared to developing countries, but this indicator was lower than the countries of the region.[4]
On the other side, based on the mobile measurements conducted in summer, at the end of August 2022 and the beginning of September 2022, a total of 100 points/stations were monitored in Durres Municipality, including the main streets and neighborhoods of the city. The monitoring process was carried out through the Aeroqual device, measuring the parameters PM2.5, PM10, NO2 and CO2. From the monitoring, it was noticed that especially the average value of nitrogen dioxide and carbon dioxide, were above the allowed rates of the EU, reaching maximum values of 56-76 µg/m3 for nitrogen dioxide NO2 and 403-417 ppm/m3 for carbon dioxide CO2 (the standard rates are 40 µg/m3 for NO2 and 350 ppm/m3 for CO2). Bearing in mind that these 2 elements are released into the air mainly from the burning of fuels and the transport sector in general, we reiterate the fact that one of the main problems in the Durres remains to be the overload of the dense movement of uncontrolled vehicles. Meanwhile, regarding PM10 and PM2.5 particles, the problem can be related to the reconstructions works carried out by the Municipality as a result of the earthquake of November 26, 2019, and other constructions without any criteria.
“Ulja e sasisë së ndotjes në qytet nga pluhurat PM10 dhe PM2.5 do mund të bëhet ndër të tjera nga vënia në përdorim e mjeteve të teknologjisë bashkëkohore për pastrimin e qytetit, edhe pse vitin e fundit Bashkia Durrës ka vënë në dispozicion për ‘Ndërrmarjen e Pastrimit të Qytetit’ automjete për pastrimin e qytetit të teknologjisë së lartë, ndotja vazhdon të jetë prezente” – cilëson aktivistja që ka realizuar procesin e monitorimit të cilësisë së ajrit në Durrës në kuadër të projektit.
Sipas progres raportit të KE për Shqipërinë (2022) në kapitullin e mjedisit, në një ndër rekomandimet e cituara thekson: “Nevojiten më shumë përpjekje për cilësinë e ajrit dhe për të përmirësuar sistemin e monitorimit. Zbatimi i strategjisë kombëtare të cilësisë së ajrit 2014 ende është në pritje dhe Plani kombëtar mbi menaxhimin e cilësisë së ajrit 2019 nuk parashtron një system funksional monitorimi”.[5]
Taking into account the above mentioned, it is necessary the application of a wider monitoring process of air pollutants and activities with a negative impact on pollution levels in Durres Municipality; as well as taking measures to prevent the further action of these polluting factors, strictly implementing the WHO guidelines based on a concrete action plan for air quality. Moreover, the responsibilities for the implementation of environmental legislation should be more clearly defined and the implementation itself should be strengthened quickly, especially for uncontrolled and abusive activities towards the environment.
“Deri tani nuk kemi dijeni se Bashkia e Durrësit do të marrë masa për përmirësimin e ajrit ose fillimin e punës për “Planin e Veprimit për Ndotjen e Ajrit”, një mangësi shume e madhe që ka Durrësi si qyteti i dytë më i madh në Shqipëri. Aksionet, vëzhgimet dhe raportet e ndryshme të sjellin politika të cilat duhet mbështeten dhe të zbatohen nga institucionet përgjegjëse dhe të kthehen në legjislacion për qytetarët dhe bizneset. Ne si organizatë do t’i bëjmë kërkesa të vazhdueshme për përmirësimin e cilësisë të ajrit të bazuara në raportet dhe monitorimet e kryera në terren”. – shprehet Klaudio Hyseni, Drejtor Ekzekutiv i Organizatës “Durrësi Aktiv”.
Në Programin Kombëtar të Mbrojtjes së Mjedisit 2023 të publikuar në faqen zyrtare të AKM në kapitullin e parë mbi Monitorimin e Cilësisë së Ajrit, është cilësuar si prioritet për vitin 2023 përmirësimi i cilësisë së ajrit në zonat ku janë tejkaluar limitet dhe ato ku ekziston një risk i lartë i tejkalimit të tyre, si edhe ruajtjen e nivelit të cilësisë në pjesën e mbetur të territorit. Kjo synohet të realizohet duke zbatuar masa siç janë reduktimi dhe mos lejimi i shkarkimeve nga trafiku, burimet industriale apo burimet e ndërthurura, bazuar në standartet e vendosura në ligj në bazë te vendimit nr. 352, datë 29.04.2015 “Për vlerësimin e cilësisë së ajrit të mjedisit dhe kërkesat për disa ndotës në lidhje me të”. Durrësi është ndër zonat prioritare pas Tiranës, Elbasanit dhe Fierit. [6]
References:
[1]Pollution and health : a progress update, Lancet Health Planet 2022, published May 17th , 2022, https://doi.org/10.1016/S2542-5196(22)00090-0
[2] Numri i njerëzve të sëmurë, burimi FSDKSH
[3] Sipas DPSHTRR në Durrës numri i mjeteve në Qershor 2021 ishte 93,654 mjete, ndërsa në Qershor 2022 ishte 102237 mjete. https://datastudio.google.com/u/0/reporting/88a5d7ed-d04e-42ae-8a3a-ff859bb0e965/page/RX1xB
[4] World Bank “Mortality from air pollution in Albania, the lowest in the Region”
[5] Albania Report 2022.pdf (europa.eu)
[6] Programi-Kombetar-i-Monitorimit-te-Mjedisit-2023.pdf
